به گزارش پایگاه خبری رضوی، حضرت علی (ع) نه تنها به عنوان یک رهبر سیاسی و اسوه اخلاقی در تاریخ بشریت میدرخشند، بلکه گستره وسیع دانش او را به شخصیتی بیبدیل بدل ساخته است. کمتر پرداخته شده به این جنبه از وجود مبارک ایشان، گواه بر عظمت علمی است که همچون اقیانوسی بیکران، حقایق بسیاری را در خود نهفته دارد در بررسی ابعاد علمی و فقهی شخصیت امیر المومنین علی (ع) به گفتگو با علیرضا ارجمند استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام نشستیم.
وی در این زمینه گفت: اولین و مهمترین حوزه دانش امام علی (ع)، تفسیر قرآن کریم است. ایشان به حق، مفسر حقیقی کلام الهی بودند. آیاتی که در شأن نزول یا معنای دقیق آنها اختلاف نظر وجود داشت، به بهترین شکل توسط ایشان روشن میشد.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد: شواهد این تسلط در نهجالبلاغه، در قالب خطبهها و نامههای متعدد، آشکار است؛ آثاری که نشاندهنده اشراف کامل آن حضرت بر بطون و لایههای عمیق قرآن است. خود ایشان با قاطعیتی بینظیر فرمودند: «هیچ آیه ای نازل نشد مگر اینکه من دانستم در شب نازل شده یا در روز، در خشکی نازل شده یا در دریا، در مورد چه کسی نازل شده و در مورد چه چیزی نازل شده است.» این کلام، گواهی است بر جامعیت و عمق دانش قرآنی ایشان.
وی اشاره داشت: در حوزه فقه و احکام شرعی نیز، حضرت علی (ع) سرچشمه اصلی بودند. بسیاری از صحابه پیامبر (ص) و تابعین، در مسائل پیچیده و دقیق فقهی، تنها به ایشان مراجعه میکردند. درک عمیق ایشان از مقاصد شریعت و آشنایی کامل با سنت نبوی، به ایشان اجازه میداد تا در مورد ریزترین مسائل حلال و حرام، قضاوتهای دقیق و مستدل ارائه دهند.
این استاد دانشگاه بیان داشت: در دوران خلافت ایشان، نظام قضایی بر پایههای استوار احکام نورانی اسلام و با استناد به دانش وسیع آن حضرت بنا نهاده شد. رد پای آموزههای علوی در فتاوای بسیاری از فقهای بزرگ اسلامی دیده میشود. تعبیر ایشان که فرمودند: «اگر بخواهم تفسیر فاتحة الکتاب را بگویم، هفتاد شتر بارِ طعام میخواهد»، نشاندهنده عمق دانش نهفته در هر آیه و توانایی ایشان در استنباط احکام از قرآن است.
وی با یادآوری اینکه دانش امام علی (ع) به این دو حوزه محدود نمیشد، بیان داشت: ایشان در بسیاری از علوم زمان خود، و حتی علومی که بعدها کشف و تدوین شد، تبحر داشتند. در علم لغت و زبان عربی، ایشان استادی بیمنازع بودند. نهجالبلاغه، خود شاهدی زنده بر اوج فصاحت و بلاغت زبان عربی است که توسط آن حضرت به کمال رسیده است.
ارجمند در ادامه افزود: همچنین، در علم تاریخ و شناخت اقوام و ملتها، آگاهی عمیقی از خود نشان دادند که در خطبهها و سخنانشان منعکس است. حتی در زمینههایی چون علم اعداد و حساب، هندسه و طب البته در چارچوب دانش آن دوران اطلاعات قابل توجهی داشتند. اشاراتی در روایات و کتب تاریخی وجود دارد که بیانگر مهارت ایشان در مسائل نظامی، استراتژی و حتی مهندسی است.
وی خاطرنشان کرد: میتوان گفت که حضرت علی (ع) مصداق بارز «عقل کل» و دانشمندی جامعالاطراف بودند که دانششان از مرزهای یک یا چند حوزه خاص فراتر میرفت. ایشان نه تنها عالم به علوم نقلی (قرآن، حدیث، فقه) بودند، بلکه علوم عقلی و مهارتهای عملی را نیز در وجود خویش جمع کرده بودند. این جامعیت علمی، همراه با عصمت و تقوای الهی، ایشان را به شخصیتی بینظیر در تاریخ بشریت بدل ساخته است.
وی همچنین اضافه کرد: علوم ایشان صرفاً آموختههای اکتسابی نبود، بلکه حاصل تفکر عمیق، اتصال به منبع وحی و بهرهمندی از تجربیات گرانبها بود. شناخت این ابعاد علمی، ما را در درک بهتر عظمت شخصیت بیهمتای ایشان یاری میرساند.
