محمدحسین رجبیدوانی، در گفتوگو با پایگاه خبری رضوی، در سخنان خود به ابعاد گوناگون تأثیر حضور امام رضا(ع) در ایران پرداخت و اظهار کرد: تشرف آن حضرت به این سرزمین و متبرک شدن خاک ایران به قدم ایشان، برکات عمیق و پایداری به همراه داشته است.
وی افزود: اولین و یکی از مهمترین این برکات، حضور گسترده علویان و خویشاوندان امام رضا(ع) در ایران بود. این مهاجرتها بهگونهای رقم خورد که ایران را به پایگاه اصلی خاندان پیامبر اسلام(ص) تبدیل کرد؛ بهگونهای که شمار علویان ساکن در ایران، حتی از مناطق عربینشین نیز فراتر رفت.
وی گفت: این حضور پررنگ، زمینهساز آشنایی عمیق و گستردهٔ ایرانیان با معارف حقیقی اهلبیت(ع) شد و بهتدریج مذهب تشیع را در دل مردم ایران جای داد. پس از ورود امام رضا(ع)، آیین تشیع با سرعت چشمگیری گسترش یافت؛ تا جایی که در قرن ششم هجری (حدود سیصد سال بعد)، در کتاب ارزشمند «النقض» تألیف عبدالجلیل قزوینی رازی، از گسترهٔ وسیع تشیع در نقاط مختلف ایران یاد شده است.
به گفته رجبی دوانی، معارف اهلبیت(ع) در ایران چنان شتابان منتشر شد که ریشه در دو عامل اساسی داشت: نخست، زمینهسازی فرهنگی حضور امام رضا(ع) و علویان، و دوم، روحیهٔ حقطلبی و عدالتخواهی مردم ایران که همواره از مظلوم دفاع میکردند. همین ویژگی باعث شد زمانی که ایرانیان متوجه ستمهای دستگاه خلافت عباسی بر اهلبیت(ع) شدند، با شور و شوق به سوی آنان گرایش پیدا کنند.
وی اظهار کرد: جالب آنکه حتی ایرانیان اهل تسنن نیز ارادت ویژهای به خاندان پیامبر(ص) نشان میدادند. در همان کتاب «النقض» آمده است که در دورهٔ سلجوقیان (قرن ششم هجری)، مراسم عزاداری مردم همدان که در آن زمان همگی سنیمذهب بودند، چنان پرشور برگزار میشد که شیعیان قم را به شگفتی وا میداشت.
وی گفت: از دیگر برکات فرهنگی حضور امام رضا(ع) در ایران، جابهجایی تدریجی مرکزیت تشیع از مدینه به ایران بود. شهرهایی مانند ری، قم و طوس بهتدریج به کانونهای اصلی تشیع تبدیل شدند؛ بهگونهای که القاب و نامهای خانوادگی همچون «رازی»، «قمی» و «طوسی» در میان عالمان و محدثان رواج یافت.
این پژوهشگر تاریخ اسلام بیان کرد: علاوه بر این، شکلگیری مراکز علمی مهم، بهویژه در قم و در جوار حرم مطهر حضرت معصومه(ع)، از دیگر ثمرههای فرهنگی این حضور بوده است. حضرت معصومه(ع) نیز با هدف پیوستن به برادر بزرگوار خود، امام رضا(ع)، راهی ایران شدند و حضور ایشان در قم، عامل اصلی تبدیل این شهر به پایگاهی عظیم برای تشیع گردید.
رجبی دوانی با تأکید بر این نکته معتقد است که گسترش حوزههای علمی در ایران، به برکت حضور امام رضا(ع) و مباحث علمی و مناظرات ایشان رقم خورد. پیش از ورود آن حضرت، تنها نیشابور مرکز علمی خراسان به شمار میرفت، اما پس از ایشان، شهرهای بزرگ خراسان قدیم همگی به مراکز مهم علمی تبدیل شدند. دانشمندان بزرگی از سمرقند، بلخ و بخارا برخاستند و در رشتههایی مانند فقه، حدیث، کلام و تفسیر به درجهٔ اجتهاد و صاحبنظری رسیدند.
در پایان، رجبی دوانی تصریح کرد: امام رضا(ع) فرهنگی نوین را به جامعه عرضه کردند؛ فرهنگی که همان اسلام ناب بود، ولی به دلیل عملکرد نادرست حاکمان وقت، رنگ باخته و از حقیقت فاصله گرفته بود. آن حضرت با این مجاهدت فرهنگی، در همین راه به شهادت رسید.
